Soul & Jazz Special: Vrijheid
- Nieuws
- Soul & Jazz Special: Vrijheid
In navolging van de Zwarte Lijst Specials: De Soul & Jazz Specials! Met het toepasselijke thema voor 5 mei: Vrijheid.
Elk jaar staan we op 5 mei stil bij de vrijheid die wij mogen genieten in Nederland. Niet alleen vieren we dan de bevrijding van ons land in 1945, maar kijken we verder naar het grotere idee achter vrijheid. Want vrijheid is er in allerlei vormen, kleuren en maten. Om dat te illustreren hebben wij zes nummers uit ons Radio 6-archief gekozen die die vrijheid benadrukken.
Anti-oorlog
De inspiratie voor 'What's Going On' kwam van Renaldo "Obie" Benson, een lid van The Four Tops. Hij was getuige van politiegeweld tijdens een anti-oorlogprotest in 1969. Dit vertelde hij aan collega Al Cleveland die er een lied van maakte. De overige Four Tops wilde de protestsong niet zingen en dus werd de ruwe versie aangeboden aan Marvin Gaye. Die schreef een nieuwe melodie en een nieuwe tekst en maakte daarmee één van de grootste klassiekers uit de soulmuziek.
Marvin Gaye - What's Going On (En 'What's Happening Brother?', een tweede protestsong van Gaye)
Slavernij
Soul- en jazzmuziek staat bol van de nummers over slavernij. Beide genres vinden hun roots dan ook in de muziek die vanuit Afrika door slaven wordt meegenomen naar de Nieuwe Wereld. Tijdens het werk lieten de slavenhouders hun arbeiders vaak 'Work Songs' zingen, zodat het werk in een stabiel ritme gedaan bleef worden. Na de afschaffing van de slavernij is de 'Work Song' verhuisd naar de dwangarbeiders in de gevangenissen van Amerika. Een van die 'Work Songs' is uiteindelijk een jazz standard geworden die o.a. door Nina Simone, Cannonball Adderley en Gregory Porter is uitgevoerd. En de tekst laat weinig aan de verbeelding over.
Gregory Porter - Work Song
Racisme
Een van de meest bekende anti-racisme nummers is 'Strange Fruit'. De docent Abel Meeropol schrijft een gedicht over het lynchen van donkere Amerikanen en vraagt de zangeres Laura Duncan om dit om muziek te zetten. Het nummer wordt, met name in het noorden van de Verenigde Staten live vaak opgevoerd en in 1939 besluit Billie Holiday het nummer op te nemen. Het wordt uiteindelijk een van haar mooiste nummers, met een zeer duidelijke boodschap.
Billie Holiday - Strange Fruit
Mensenrechten
In de jaren waarin de jazz en soul in populariteit toenemen, staat Amerika op de rand van een kantelpunt in haar geschiedenis. De schreeuw voor liberale hervormingen wordt almaar luider en de verscheidene Civil Rights Movements krijgen steeds meer aanhangers. Amerika streeft naar wettelijke gelijkheid voor vrouwen, anders geaarden en (etnische) minderheden en met name in dat laatste geval laat de soul en jazz van zich horen. Een perfect voorbeeld daarvan is de single 'To Be Young, Gifted And Black' van Nina Simone, dat later nog gecoverd zou worden door o.a. Donny Hathaway, Aretha Franklin en zelfs Elton John.
Nina Simone - To Be Young, Gifted and Black
Seksuele vrijheid
Hoewel de soul en jazz niet overlopen van de nummers over de acceptatie van welke geaardheid dan ook, is er één classic die ons allemaal te binnen schiet, wanneer we het over 'uit de kast'-anthems hebben; 'I'm Coming Out' van Diana Ross. Het Chic-duo Rodgers en Edwards schreven dit nummer voor Ross nadat ze in New York drie drag queens tegen het lijf waren gelopen die als de zangeres verkleed waren. Voor Ross zelf heeft de tekst een andere betekenis, omdat ze op het punt van vertrekken stond bij Motown en onder het juk van eigenaar Berry Gordy vandaan kwam.
Diana Ross - I'm Coming Out
Creatieve vrijheid
Artiesten kunnen ook beperkt worden in hun creatieve vrijheid. En dan heb je de keuze: luister je naar wat er van je gevraagd wordt of ga je er juist creatief tegen in? Dat laatste deed Prince in 1995 toen hij met de clip van het nummer 'Dolphin' een duidelijke middelvinger opstak naar zijn platenmaatschappij Warner. Het woord "Slave" dat op zijn wang staat geschreven is een verwijzing naar de moeilijke band die Prince en Warner in die tijd hebben.
Prince - Dolphin
Persoonlijke vrijheid
Het duidelijkste voorbeeld van een vrije geest dat ons te binnen schiet is: Grace Jones. In de jaren '70 en '80 wordt ze door velen als een stijlicoon gezien in een toch al "creatief ruimdenkende" periode. Volledig vrij van alle gedragsregels en morele codes. Voeg daar een vriendschap met kunstenaars Andy Warhol en Keith Haring aan toe en je hebt een gevaarlijke mix aan persoonlijke vrijheid. Gelukkig maar.
